1. Vì sao cần phân tích mối tương quan Bitcoin – tài sản truyền thống?
Trong hơn một thập kỷ qua, Bitcoin đã chuyển mình từ một thử nghiệm công nghệ sang một tài sản tài chính có ảnh hưởng toàn cầu. Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn luôn tồn tại:
Bitcoin là “vàng kỹ thuật số”, một dạng chứng khoán công nghệ, hay chỉ đơn thuần là tài sản đầu cơ?
Để trả lời, nhà đầu tư cần phân tích mối tương quan (correlation) giữa Bitcoin, Altcoin và các tài sản truyền thống như Vàng và Chứng khoán trong nhiều bối cảnh khác nhau.
Đọc thêm: Bitcoin là gì? nếu bạn chưa biết gì về Bitcoin.
Bài viết này của tôi sẽ:
- Phân tích điểm giống và khác
- Giải thích vì sao mối tương quan thay đổi theo thời gian
- Làm rõ vì sao Bitcoin không bắt buộc phải luôn giống hoặc luôn khác tài sản truyền thống
2. Khái niệm mối tương quan trong tài chính
2.1. Tương quan là gì?
Mối tương quan trong tài chính đo lường mức độ hai tài sản biến động cùng chiều hoặc ngược chiều.
- +1: tương quan dương hoàn hảo
- 0: không tương quan
- -1: tương quan âm hoàn hảo
📌 Lưu ý quan trọng:
Tương quan không phản ánh bản chất cố định của tài sản, mà phản ánh hành vi của nhà đầu tư tại một thời điểm cụ thể.
2.2. Vì sao tương quan luôn thay đổi?
Tương quan phụ thuộc vào:
- Chu kỳ kinh tế
- Chính sách tiền tệ (Fed, ECB…)
- Dòng tiền vĩ mô
- Tâm lý risk-on / risk-off
- Mức độ chấp nhận của tổ chức
Do đó, việc nói “Bitcoin luôn giống chứng khoán” hoặc “Bitcoin luôn giống vàng” là sai về mặt học thuật.
3. Bitcoin và Vàng: gọi Bitcoin là “Vàng kỹ thuật số” có đúng không?
3.1. Những điểm tương đồng cốt lõi
Bitcoin và vàng thường được so sánh vì có nhiều đặc tính giống nhau:
- Nguồn cung hữu hạn
- Vàng: khan hiếm vật lý
- Bitcoin: giới hạn 21 triệu BTC
- Không phụ thuộc vào chính phủ
- Không thể bị in thêm tùy ý
- Được dùng để phòng hộ rủi ro tiền tệ
Trong các giai đoạn:
- Lạm phát tăng
- Khủng hoảng niềm tin vào tiền pháp định
- Bất ổn địa chính trị
Bitcoin có xu hướng vận động giống vàng.
3.2. Những khác biệt mang tính bản chất
| Tiêu chí | Vàng | Bitcoin |
|---|---|---|
| Lịch sử | Hàng nghìn năm | ~15 năm |
| Độ biến động | Thấp | Rất cao |
| Đối tượng nắm giữ | NHTW, tổ chức | Cá nhân, quỹ đầu cơ, ETF |
| Phản ứng khủng hoảng | Ổn định | Có thể bán tháo |
Bitcoin chưa đạt độ ổn định tâm lý như vàng, nên trong các cú sốc thanh khoản, nó vẫn bị bán như tài sản rủi ro.
4. Bitcoin và Chứng khoán: Mối quan hệ khó tách rời
4.1. Vì sao Bitcoin thường tương quan mạnh với chứng khoán?
Trong nhiều giai đoạn, đặc biệt từ 2020 trở lại đây, Bitcoin có tương quan dương mạnh với chứng khoán, nhất là Nasdaq.
Nguyên nhân chính:
- Chính sách tiền tệ
- Lãi suất thấp → tiền rẻ → tăng appetite rủi ro
- Dòng tiền tổ chức
- Bitcoin được xếp vào nhóm “risk asset”
- Tâm lý thị trường
- Risk-on: mua cổ phiếu + crypto
- Risk-off: bán cả hai
Khi Bitcoin được giao dịch như tài sản tăng trưởng, nó vận động gần giống cổ phiếu công nghệ.
4.2. Khi nào Bitcoin tách khỏi chứng khoán? Bitcoin có thể giảm tương quan hoặc tách hẳn khi:
- Khủng hoảng tiền tệ cục bộ
- Kiểm soát vốn
- Sự kiện nội tại:
- Halving
- ETF Bitcoin Spot
- Thay đổi pháp lý
Lúc này, động lực cung – cầu nội tại chi phối giá mạnh hơn yếu tố vĩ mô.
5. Biểu đồ tương quan Bitcoin theo từng giai đoạn thị trường
5.1. Giải thích biểu đồ và phân tích theo từng giai đoạn
🔹 2017 – Bull Run đầu cơ
- BTC – Chứng khoán: tương quan cao
- BTC – Vàng: gần như không liên quan
➡️ Bitcoin thuần túy là tài sản đầu cơ
🔹 2018 – Bear Market
- Bán tháo toàn thị trường
- Bitcoin không đóng vai trò phòng hộ
➡️ Bị xem là tài sản rủi ro cao
🔹 2020 – COVID Crash
- Tương quan với chứng khoán đạt đỉnh
- Bị bán để lấy thanh khoản
➡️ “Cash is king”
🔹 2021 – QE & Bull Run
- Tiền rẻ → mọi tài sản tăng
- Bitcoin giống cổ phiếu tăng trưởng
🔹 2022 – Thắt chặt tiền tệ
- BTC – Chứng khoán vẫn cao
- BTC – Vàng bắt đầu tăng
➡️ Bước chuyển vai trò
🔹 2023–2024 – ETF & Halving
- Bitcoin dần tách khỏi chứng khoán
- Narrative “store of value” quay trở lại
6. Altcoin và tài sản truyền thống
6.1. Altcoin và Bitcoin
- Altcoin phụ thuộc gần như tuyệt đối vào Bitcoin
- Bitcoin là:
- Chuẩn thanh khoản
- Chỉ báo niềm tin
Khi:
- Bitcoin sideway → Altcoin season
- Bitcoin giảm mạnh → Altcoin sụp đổ nhanh hơn
6.2. Altcoin và Vàng / Chứng khoán
- Hầu như không có tương quan trực tiếp
- Bị chi phối bởi:
- Narrative
- Công nghệ
- Chu kỳ đầu cơ
Altcoin là nhóm tài sản rủi ro cao nhất trong hệ thống.
7. Vì sao Bitcoin không bắt buộc giống hoặc khác tài sản truyền thống?
7.1. Bitcoin là tài sản “lai”
Bitcoin đồng thời mang:
- Đặc tính vàng (khan hiếm, phi tập trung)
- Đặc tính cổ phiếu công nghệ (tăng trưởng, biến động)
- Đặc tính tài sản đầu cơ
Đặc tính nào trội lên phụ thuộc bối cảnh vĩ mô và cách thị trường nhìn nhận.
7.2. Tương quan là kết quả, không phải bản chất
- Khi nhà đầu tư coi Bitcoin là:
- Risk asset → giống chứng khoán
- Store of value → giống vàng
Tương quan thay đổi theo nhận thức tập thể, không theo định nghĩa cứng nhắc nên không thể định nghĩa một cách cố định.
8. Kết luận
- Bitcoin không có vai trò cố định
- Altcoin phụ thuộc Bitcoin, ít liên hệ tài sản truyền thống
- Vàng và chứng khoán là thước đo để hiểu Bitcoin, không phải khuôn mẫu ép buộc
Bitcoin không cần phải giống hay khác tài sản truyền thống.
Nó đang được thị trường định hình thông qua thời gian, chu kỳ và niềm tin.
